سمعک های ریسوند
1426623779-d0096ec6c83575373e3a21d129ff8fef چهارشنبه سوری

آسيب‌هاي صوتي و ناشنوايي بدون بازگشت پيامدهاي آتش بازی های چهارشنبه سوری

آسيب‌هاي صوتي و ناشنوايي بدون بازگشت بر اثر ترقه بازی های روزچهارشنبه سوری اتفاق می افتد.

صوات هميشه در اطراف ما وجود دارند. هرگاه صدايي آزاردهنده شود يا با فعاليت‌هاي روزانه تداخل کند معمولا به آن، سروصدا مي‌گوييم، اين يک نام کلي است براي اصوات ناخوشايند.

تماس طولاني مدت با اصوات بلند مي‌تواند باعث کاهش شنوايي دايمي و غيرقابل برگشت شود. تنها يکبار تماس با محرک صوتي بلند مثل شليک گلوله نيز ممکن است به صدمه جبران‌ناپذير شنوايي منجر شود. شنيدن اصواتي مثل همهمه، صداي زنگ يا غرش در گوش‌ها بعد از تماس با يک صداي بلند، نشانه اوليه آسيب‌ شنوايي است. بسيار مهم است که حين تماس با اصوات بلند، از شنوايي خود محافظت کنيم.

بلندي صدا(شدت صدا) براساس واحدي به نام دسي‌بل(db) اندازه‌گيري مي‌شود و زير و بم بودن صدا(فرکانس) با واحد هرتز(Hz) اندازه‌گيري مي‌شود. اين شدت و فرکانس صدا و طول زمان تماس با آن براي به دست‌ آوردن قدرت آسيب‌رساني يک صدا به کار مي‌روند.

به هفته آخر سال و جشن چهارشنبه‌سوري نزديک مي‌شويم. اين جشن براي بعضي از افراد با صدماتي که مي‌بينند مثل سوختگي و آسيب‌هاي وارده به گوش به تلخي تبديل مي‌شود. در خصوص آسيب‌هاي صوتي با دکتر عبدالحميد حسين‌نيا متخصص و جراح گوش و حلق و بيني گفت‌وگويي را انجام داديم که به شرح زير است:

عملکرد گوش و بخش‌هاي مختلف آن را توضيح دهيد؟

دو عملکرد اصلي گوش‌ها شنيدن و حفظ تعادل است. هر گوش از سه بخش تشکيل شده است: گوش خارجي، گوش مياني و گوش داخلي.

گوش خارجي از چين‌هايي از جنس پوست و غضروف که به آن لاله گوش مي‌گويند، به علاوه مجراي گوش خارجي تشکيل شده است. اين بخش‌ها امواج صوتي را به پرده گوش و گوش مياني منتقل مي‌کنند. گوش خارجي آن قسمت گوش است که شما آن را مي‌بينيد. در داخل مجراي گوش خارجي، غدد ترشح‌کننده موم و موهايي وجود دارند که گوش مياني را محافظت مي‌کنند.

عمل گوش مياني، انتقال امواج صوتي به گوش داخلي است، جايي که ارتعاشات تبديل به علايمي مي‌شوند که مغز آنها را به عنوان صدا شناسايي مي‌کند. گوش مياني يک حفره کوچک است. پرده گوش(صماخ) در يک سمت آن و منفذ ورودي گوش داخلي در سمت ديگر اين حفره واقع شده‌اند.

در داخل گوش مياني سه استخوان کوچک(استخوانچه) وجود دارد. اين استخوان‌هاي ظريف همانند اهرم‌ها عمل مي‌کنند و ارتعاشات صدا را به گوش داخلي هدايت مي‌کنند.

گوش مياني توسط يک مجراي باريک به نام لوله استاشي با حلق ارتباط پيدا مي‌کند. لوله استاشي بسته است مگر وقتي چيزي را مي‌بلعيد يا خميازه مي‌کشيد در اين زمان، براي مدت کوتاهي باز مي‌شود تا فشار هواي داخل گوش مياني را با فشار هواي بيرون برابر کند. وقتي اين اتفاق رخ مي‌دهد، شما اغلب آن را به صورت يک صداي کوتاه و مشخص احساس مي‌کنيد.

گوش داخلي حاوي پيچيده‌ترين بخش‌هاي دستگاه شنوايي است که داراي دو حفره به نام‌هاي اتاقک مارپيچي و حلزوني است. اتاقک مارپيچي با اجزاي تشکيل‌دهنده آن به کنترل حسي تعادل کمک مي‌کنند. اتاقک مارپيچي و حلزوني هر دو با مايع پر شده‌اند.

امواج صوتي موجود در جهان بيرون، پرده صماخ را مرتعش مي‌کنند. اين ارتعاشات از استخوانچه‌هاي گوش مياني گذشته و از راه پنجره بيضي به گوش داخلي مي‌رسد، سپس به مايع داخل حلزون منتقل مي‌شود؛ جايي که موهاي ظريف امواج ارتعاش را احساس کرده و آنها را به محرک‌هاي الکتريکي تبديل مي‌کنند. اين محرک‌ها توسط عصب شنوايي به مغز مخابره مي‌شوند.

چه تعريفي از چهارشنبه‌سوري داريد؟

چهارشنبه‌سوري جشن ملي ايرانيان است اقوام ايراني‌تبار، افغان، تاجيک‌ها، کردها، که در ممالک ديگر پراکند‌ه‌اند مراسم چهارشنبه‌سوري را به پا مي‌دارند. سوري از زبان پهلوي ريشه گرفته است به معناي سرخي و هيچ مناسبت با سور يعني مهماني ندارد، جالب آن است که چهارشنبه‌سوري هر چند با آتش‌افروزي اعلام هويت مي‌کند هيچگونه ارتباطي با آيين زرتشت ندارد، چون در گاه شماري آيين زرتشت روزهاي هفته نيامده است و از ماه سخن به ميان مي‌آيد.

ولي زرتشتيان در شب تحويل سال که فردايش نوروز است در پشت‌بام‌ها آتش بر مي‌افروزند و اين روشن کردن آتش و چراغ در بام‌هاي خانه‌ها را به گونه‌اي مي‌توان با روشن کردن آتش در شب چهارشنبه‌سوري معادل گرفت. زرتشت مي‌گفت: براي ستيز با تاريکي، شمشير نمي‌کشم، چراغ مي‌افروزم.

چهارشنبه‌سوري مراسم روشن کردن آتش است. در آخرين چهارشنبه هر سال طبق اين مراسم بر روي آتش مي‌پرند و زردي روي خود را که نمودار رنج و محنت و بيماري است به آتش مي‌سپارند و سرخي را، که نمودار شادابي و طراوت و تندرستي است از آتش مي‌گيرند.

انفجار ترقه و باروت و نارنجک و مواد آتش‌زاي خطرناک ديگري از اين دست يک بدعت غلط در چهارشنبه‌سوري است. در شب چهارشنبه‌سوري خيابان‌هاي شهر بدل به جبهه جنگ مي‌شود انگار که رزمايش براي يک جنگ بي‌امان داخلي راه انداخته‌اند…

و اما آتش؟

آتش خوفناک‌ترين پديده جهان است و با هستي در تعارض است. بيهوده نيست که انسان گناهکار را به آتش دوزخ تهديد کرده‌اند.

در دين مبين اسلام برخلاف هندوها و بودائيان که مردگان را طعمه آتش مي‌کنند و مي‌سوزانند، مردگان را به خاک مي‌سپارند.چون خاک را مهربان‌تر و پذيرنده‌تر از آتش مي‌دانند، آتش برخلاف خاک سرشت خشن و بي‌رحمي دارد.

حافظ لسان‌الغيب مي‌سرايد:

درويش را نباشد برگ سراي سلطان

مائيم و کهنه دلقي کاتش در آن توان زد

و سعدي عليه الرحمه مي‌فرمايد:

رفتي و رفتن تو آتش نهاد بر دل

از کاروان چه ماند جز آتشي به منزل

زيرا در فرهنگ و ادبيات سرزمين ما آتش توصيفي براي عشق است که زبانه مي‌کشد و مي‌سوزاند اما مراد از آتش در چهارشنبه‌سوري زدودن پليدي‌ها و پلشتي‌ها است.

سروصدا را تعريف کنيد؟

سروصدا در برابر واژه نويز به کار آمده است. کلمه«نوفه» که با نويز همخواني دارد در فرهنگستان زبان پارسي معرفي شده ولي جانيفتاده است.

سروصدا به اصوات نامنظم و مغشوش فاقد دوره«پريوديستي» که نامطبوع و نامطلوبند اطلاق مي‌شوند. سروصدا به عنوان اصوات زيان‌بار تلقي مي‌شوند، که پيامدهاي سوئي عمدتا بر گوش مي‌گذارد.

در عين حال اندام‌ها و دستگاه‌هاي ديگر بدن از تعرض و آسيب آن مصون نمي‌مانند.

سروصدا به اشکال گوناگوني ظاهر مي‌شوند ممتد و متناوب و انفجاري و مي‌تواند با ارتعاش همراه باشد، اختلالات سروصدا با ارتعاش اثر زيان‌بار مضاعفي بر دستگاه شنوايي انسان بر جاي مي‌گذارد. با اين وجود صداهاي مطلوب و دلپذير مانند آهنگ موسيقي از آلات و ادوات که به عنوان سروصدا شناخته نمي‌شوند مي‌توانند با صداهاي ناخواسته آسيب‌رسان باشند.

صداي گوش‌خراش طبل و ترومپت که از بلندگوهاي چهارباندي به گوش جوانان مي‌رسد اختلالات شنوايي جدي ايجاد مي‌کند و نيز کم‌شنوايي‌هاي نوازندگان موسيقي دليل بارز اين مدعا است.

آنچه در مورد بحث ما در آتش‌افروزي‌هاي چهارشنبه‌سوري است ناشي از انفجار فشفشه‌ها و ترقه‌ها و نارنجک‌ها است که صداهاي ناگهاني يا لحظه‌اي ايجاد مي‌کنند که شدت آنها به بيش از ۱۴۰ دسي‌بل مي‌رسد و شدت انفجار گاه در اين مواد آتش‌زا با تجهيزات جنگي مانند توپ و تفنگ ام۶ قابل مقايسه است.

از نظر تعريف انفجار به تبديل يک ماده منفجره به انبساط ناگهاني اطلاق مي‌شود که ابتدا تراکمي در فشار مولکول‌هاي هوا ايجاد مي‌کند و سپس ترقيق در آن، در فاز اول اين پديده گوش مياني است که صدمه مي‌بيند و از اين رهگذر پرده صماخ ممکن است دريده شود و يا استخوانچه‌هاي گوش مياني از هم بگسلد و در فاز دوم سلول‌هاي حساس حلزون گوش داخلي است که متاثر مي‌شود و ناشنوايي غيرقابل برگشت برجا مي‌گذارد.

صداهاي زيان‌آور ابتدا ايجاد كم شنوايي موقت مي‌كنند كه غالباً با وزوز گوش همراه است، ولي تكرار محرك سبب دايمي شدن كم شنوايي مي‌شود كه متأسفانه تا به امروز هيچ‌گونه درمان طبي يا جراحي براي آن پيدا نشده است. كودكان و نوجواناني كه دچار آسيب گوش مي‌شوند در كلاس‌هاي درس از درك صداي گفتار باز مي‌مانند كه نهايتاً به پيشرفت درسي آنها خسارت جبران ناپذيري وارد مي‌كند.

گفته شده است حدود ده ميليون نفر از مردم آمريكا به درجاتي از كم شنوايي شاكي‌اند كه حداقل بخشي از آنها به صداهاي شديد و آزاردهنده مزبور مي‌شود و بيش از بيست ميليون كودك و نوجوان آمريكايي در معرض سر و صداهايي هستند كه مي‌تواند منجر به كم شنوايي شود.

در پژوهشي از ۱۱۴ كودك و نوجوان كه در ارزيابي اوديومتري به كم شنوايي ناشي از سر و صدا مظنون شده بودند ۴۲ نفر دچار كم شنوايي يك طرفه و ۷۲ نفر دچار كم شنوايي دو طرفه بودند ۳/۹۰ درصد اين گروه پسران نوجوان يا پسربچه‌ها بودند و وقتي از خانوادة آنها خواسته شد كه علت كم شنوايي آنها ذكر شود در ۳۶ درصد موارد از كم شنوايي دو طرفه و ۶۷ درصد از كم شنوايي يك طرفه سابقة آتش بازي و آتش افروزي با ترقه و مواد منفجره و تفنگ‌هاي ترقه‌اي را خاطرنشان كردند.

پيرمرد ۷۰ ساله‌اي به علت وزوز فرساينده گوش راست به كلينيك گوش و حلق و بيني مراجعه مي‌كند و در معاينه از وي مشخص مي‌شود انفجار نارنجكي باعث وزوز توانفرسايي در گوش‌ها به ويژه گوش راست او مي‌شود. به گفته پيرمرد؛ چند جوان كه به شيطنت مي‌خواستند نارنجكي را زير پاي دختر خانم جواني بيندازند به طور ناخواسته او را در معرض موج مهيب انفجار قرار دادند در اديومتري علاوه بر علايم پيرگوشي كه ايجاد كم شنوايي حسي عصبي در طي پردة گوش راست داراي منحني شيب اسكي با تأثيرگذاري مشكل انتقالي حاصل از پارگي پردة صماخ بود كه نهايتاً كم شنوايي مخلوط در وي بوجود آورده بود.

همچنين جوان ۲۸ ساله‌اي كه در يكي از بوستان‌هاي تهران مشغول مطالعه بود، ترقه‌اي دست‌ساز منجر به وزوز توان‌فرسايي در گوش راست او شد. اوديومتري افت عميق شنوايي را در فركانس ۴۰۰۰ هرتز در گوش راست نشان مي‌دهد و يكي از جوانان در بازگشت از محل كار مقابل پاي او ترقه‌اي منفجر مي‌شود و با كمك مردم به مراكز درماني منتقل مي‌شود.

آسيب‌هاي صوتي گوش از چه فرايندهايي گذر مي‌کند؟

وقتي گوش در معرض صوت زيانبار قرار گرفت، تحريک‌پذيري آن کاهش پيدا مي‌کند بدين‌معنا که آستانه شنوايي فرو افت پيدا مي‌کند اين تغيير موقت آستانه شنوايي(TTS) که در آن اميدي است که شنوايي از دست رفته باز گردد ولي قرار گرفتن گوش در معرض بيشتر امواج زيان‌آور و بيش از حد مجاز موجب تغيير پايدار آستانه شنوايي مي‌شود(Pts) به عبارت ديگر تغيير آستانه شنوايي را مي‌توان پيش‌درآمدي به بروز تغيير دائم آستانه شنوايي تعبير کرد.

آيا سروصدا از جمله صداهاي انفجاري که در چهارشنبه‌سوري حاصل مي‌شود علاوه بر آسيب صوتي گوش بر اعضا و جوارح ديگر بدن تاثير سوء مي‌گذارد؟

جواب مثبت است. اين صداهاي زيان‌آور در درجه نخست بر اعصاب و روان تاثير مخرب مي‌گذارد که حاصل آن بي‌خوابي، بي‌قراري و تحريک‌پذيري و اضطراب است. بر قلب و عروق نيز تاثير ويرانگري دارد. افزايش ضربان قلب تغيير در آهنگ ضربان و افزايش فشارخون از پيامدهاي آن است، حتي ثابت شده است که صداهاي مخرب بر سيستم گوارش و غدد درون‌ريز هم تاثير نامطلوبي باقي مي‌گذارند.

آيا جشن آتش‌افروزي مشابه چهارشنبه‌سوري در ملل و ممالک ديگر هم وجود دارد؟

نمونه اين آتش‌افروزي‌ها جشن Deep wali در هند است که البته تقارني با چهارشنبه‌سوري ما ندارد. در اين جشن که روز خاصي از سال توسط هندي‌ها برگزار مي‌شود جوانان هندي دست به انفجار ترقه و پرتاب نارنجک و انواع و اقسام مواد آتش‌زا مي‌زنند و آسمان را با گلوله‌هاي منور روشن مي‌کنند.

بررسي‌هاي شنوايي اين جوانان صورت پذيرفته است از جمله گروه‌هايي از جوانان را پيش از تماس با مواد محترقه و منفجره مورد سنجش شنوايي قرار داده‌اند و بعد از مراسم آتش‌افروزي Deep wali مجددا آنها را تحت ارزيابي شنوايي قرار دادند و مشاهده کردند که فروافت بسيار محسوس و نمايان در شنوايي بويژه در فرکانس ۴۰۰۰ هرتز پديد آمده است.

اين کم‌شنوايي‌ها به هر تقدير در پيشرفت‌هاي تحصيلي نوجوانان که دانش‌آموز مدارس هستند و جواناني که دانشجوي دانشگاه‌ها به شمار مي‌آيند، بي‌تاثير نبوده است.

چنين پژوهشي در نوجوانان و جوانان کشور ما که در معرض انفجار انواع مواد آتش‌زا قرار دارند يک ضرورت مبرم است که متاسفانه تاکنون در دستور کار مراکز پژوهشي قرار نگرفته است.

باز نظير چنين مراسمي در جشن سال نو کشور پهناور چين که در ماه نوامبر است برپا مي‌شود. ليک مي‌دانيم که چيني‌ها اولين ملتي بودند که به باروت دست يافتند و از آن سلاح‌هاي آتشين ساختند. هنوز انواع و اقسام مواد محترقه در چين است که توليد مي‌شود و به چهار گوشه جهان عرضه و توزيع مي‌شود.

کارخانه‌ها و کارگاه‌هاي مجهزي هستند که اين مواد منفجره را توليد مي‌کنند و به مصارف داخلي و خارج از کشور خود مي‌رسانند، حتي براي توليد اين مواد آتش‌زا و خطرناک تدابيري انديشيده‌اند به طوري که هر کارگاه را به صورت انفرادي و جدا از همديگر به اين کار اختصاص مي‌دهند که اگر چنانچه در فرايند توليد اين مواد مرگبار حادثه‌اي رخ داد کارگاه‌هاي ديگر از گزند حوادث دور و برکنار بمانند.

گفته شده است که شايع‌ترين آسيب‌هاي چهارشنبه‌سوري مربوط به سوختگي‌هاي پوست و عمدتا سوختگي‌هاي دست است، از سوي ديگر مراکز اورژانس تهران آمار بسيار بالايي از آسيب‌هاي چشم که حتي منجر به کوري شده است ارائه مي‌دهند؛ شما به عنوان پزشک گوش آسيب‌هاي صوتي گوشي را از نظر آماري در چه سطحي از اين آسيب‌ها قرار مي‌دهيد؟

آسيب‌هاي صوتي وارده به گوش بي‌گمان از همه حوادث و آسيب‌هايي که بر اندام‌ها وارد مي‌آيد بيشتر و فزاينده‌تر و شايع‌تر است، منتهي مراتب در مراکزي که مجروحان و مصدومان چهارشنبه‌سوري را انتقال مي‌دهند کسي يا مرجعي نيست که به شنوايي عابران و رهگذران که ممکن است هرگز به مراکز درماني و اورژانس مراجعه نکنند اعتنايي کند.

مگر مصدوميت افرادي که به درمانگا‌‌ه‌هاي اورژانس انتقال پيدا مي‌کنند تعدادي خاص باشد. اختلال شنوايي يک درگيري همگاني و کليه شهرونداني را که در روز پرحادثه و مملو و سرشار از آلودگي صوتي به خيابان‌ها پا مي‌نهند درگير خود مي‌سازد. اين عوارض را ما در روزهاي چهارشنبه‌سوري مشاهده نمي‌کنيم.

صداي ناگوار چنين عوارض سوء مانند تشت فرو افتاده از بام بعدها در مي‌آيد، وقتي که در نظارت عمومي بهداشت مدارس، دانش‌آموزان را مورد سنجش شنوايي قرار مي‌دهيم موارد بسياري را کشف مي‌کنيم که افت شنوايي ناشي از آسيب‌ صوتي در فرکانس ۴۰۰۰ هرتز دارند. اين جوانان و والدين آنها به ياد نمي‌آورند که چرا چنين آسيبي در گوش حاصل آمده است وقتي که ردپاي صدمات مزبور را پي مي‌گيريم هميشه در پس آنها ماجراهاي آتش‌بازي و انفجار مواد آتش‌زا در ميان بوده است.

پس چه بايد کرد؟

چهارشنبه سوری يک مراسم سنتي در هفته پايان سال است بايد آن را هر چه بي‌سروصداتر و بي‌خطرتر برگزار کنيم. کودکان و آسيب‌پذيران را از رفتن به خيابان‌هاي پرحادثه بر حذر داريم. گوشي‌هايي به بازار عرضه شده‌اند که به آنها صداشکن مي‌گويند که به صورت توپي‌هايي هستند که به مانند يک قالب نرم در گوش فرو مي‌روند و کار آنها فيلتر کردن صداها‌، صداهاي زيان‌آور از صداهاي مفيد است.

به طوري که اگر رهگذري با اين توپي‌ها در گوش در محيط‌هاي بسيار آلوده صوتي پا گذارد اعم از صحنه‌هاي ترقه‌بازي تا کارخانه‌هاي پر سروصدا اين توپي‌ها قادرند از رسيدن اصوات زيان‌بار به گوش جلوگيري کنند به طوري که آن را فيلتر مي‌کنند در حالي که اصوات مفيد گفتاري را به گوش برسانند و از مکانيسم‌هاي مياني و داخلي عبور دهند. فردي که چنين گوشي را به گوش مي‌گذارد صداي محاوره اطرافيان را گوش مي‌کند ولي صداي انفجار و صداهاي غيرضروري را نمي‌‌شنود.

بزرگترين رسالت و تعهد ارباب جرايد، رسانه‌هاي جمعي، روزنامه‌نگاران، خبرنگاران، معلمان، مربيان و همه دست‌اندرکاران امور تربيتي فرض است که با تنوير افکار عمومي و فرهنگ‌سازي و ارتقاي دانش جامعه نسبت به برخورد و جلوگيري از اين حوادث تلخ و گزنده و نامطلوب و ناگوار که گاه به قيمت مهمترين عضو ارتباطي انسان يعني گوش تمام مي‌شود، به جامعه هشدار دهند و در ارتقاي سلامت جامعه اهتمام ورزند.

 

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
Notify of